W pierwszej połowie 2020 roku na obszarach objętych restrykcjami covidowymi satelity wykryły o około 12,3 proc. mniej pożarów niż w tych samych tygodniach lat 2013–2019, po uwzględnieniu wpływu pogody. Badacze z Chińskiej Akademii Nauk uznali lockdowny za rzadką okazję, by sprawdzić, jak bardzo człowiek wpływa na ogień.
Naturalny eksperyment na skalę świata
Ocena roli człowieka w pożarach jest trudna, bo nakłada się na nią pogoda. Susza, silny wiatr i niska wilgotność roślin sprzyjają ogniowi, a w ciepłe, suche dni więcej osób wychodzi na zewnątrz, co zwiększa ryzyko przypadkowego zaprószenia ognia. Do tego człowiek jest dla pożarów jednocześnie zagrożeniem i hamulcem: podpala, ale też gasi, usuwa palny materiał, a czasem celowo wypala roślinność, by przyszłe pożary były łatwiejsze do opanowania.
Zespół, któremu przewodzi Jianghao Wang, wykorzystał lockdowny jako „naturalny eksperyment”. Ruch ludzi gwałtownie spadł, a w różnych krajach działo się to w różnym czasie, podczas gdy pogoda nie zmieniała się w ten sam sposób. Okres ograniczeń wyznaczono na podstawie regionalnych nakazów i danych lokalizacyjnych z telefonów. Pożary śledzono za pomocą satelity Suomi NPP z czujnikiem VIIRS, który wykrywa ciepło ognia w rozdzielczości 375 metrów. Satelita nie odróżnia jednak pożarów od kontrolowanych wypaleń, więc intencji stojącej za ogniem nie widać.
Mniej ognia w lasach, więcej w niektórych krajach
- Średni spadek liczby wykrytych pożarów wyniósł około 12,3 proc. Bez korekty na pogodę było to tylko 5,8 proc. i wynik nie był istotny statystycznie.
- W lasach pożarów ubyło o około 27,7 proc., na terenach trawiastych o 8,4 proc. W zaroślach, sawannach i na polach uprawnych nie zauważono wyraźnej różnicy.
- W części regionów ognia przybyło: w Kolumbii o 31,4 proc., w Indiach o 25,4 proc., w Hondurasie o 70,7 proc. Wzrosty widać też w większości Ameryki Południowej, południowej Afryce i północno-wschodniej Azji.
Liczba 12,3 proc. nie oznacza, że tyle pożarów wywołują ludzie. To wynik netto: mniej podpaleń i zaprószeń ognia mogło iść w parze ze słabszym gaszeniem i patrolowaniem. Przyczyn wzrostów nie potwierdzono w terenie. Badacze wnioskują, że osłabła zdolność gaszenia, ale, jak podkreśla Jianghao Wang: „To wniosek, a nie bezpośrednia obserwacja”. Pośrednio poparły go wcześniejsze badania o słabszym zarządzaniu pożarami w Kolumbii i na Madagaskarze.
W 12 krajach z danymi o kontrolowanych wypaleniach powierzchnia takich zabiegów w 2020 roku spadła mniej więcej o połowę w porównaniu ze średnią z lat 2013–2019. Po wyłączeniu obszarów wypalanych spadek liczby pożarów w tych krajach zmalał z 45,3 do 27,8 proc.
Ograniczenia badania
Dane z telefonów mogą słabo oddawać aktywność na wsi, gdzie zasięg bywa ograniczony. Analiza obejmowała tylko pierwszą połowę roku, więc mogła nie uchwycić regionów z sezonem pożarowym w drugiej połowie, jak zachód USA. To także projekt quasi-eksperymentalny, który dostarcza mocnych dowodów na związek, ale nie jest kontrolowanym doświadczeniem.
Co z tego wynika w praktyce
Autorzy zaznaczają, że nie oceniają polityk przeciwpożarowych. Z wyników wynika jednak, że jedno rozwiązanie nie pasuje wszędzie. Tam, gdzie pożarów ubyło, ważną rolę gra ludzkie zaprószenie ognia, więc pomocna może być edukacja i rozsądne stosowanie kontrolowanych wypaleń. Tam, gdzie ich przybyło, kluczowe może być utrzymanie monitoringu, patroli i zdolności gaśniczych także w czasie kryzysów. Badacze sugerują też, by prognozy ryzyka pożarowego uwzględniały zachowania ludzi.
Dla polskiego czytelnika to głównie przypomnienie, jak duże znaczenie ma codzienne zachowanie. Wiosna to u nas czas częstych pożarów traw i lasów, a według powszechnie przywoływanych danych służb większość z nich powoduje człowiek. Wypalanie traw jest w Polsce zakazane, a w suchych okresach obowiązują ostrzeżenia o zagrożeniu pożarowym lasów. Kontrolowane wypalanie roślinności nie jest u nas stosowane na taką skalę jak w części krajów, o których mowa w badaniu, więc wnioski o jego roli trudno wprost przenosić na Polskę. Badanie nie dotyczy zresztą konkretnie naszego kraju, ale pokazuje, że ograniczanie przypadkowych zaprószeń ognia może realnie zmniejszać liczbę pożarów.
Źródło: Ars Technica – „How the world’s fires changed while humanity hit pause”